Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
Czwartek, 19 maja 2022 01:39
Reklama

Biała Podlaska: Tajemnice bialskich kamienic

Kontynuujemy nasz cykl, w którym przypominamy bialskie zabytki, by zachować je od zapomnienia. Tym razem zapraszamy na ulicę Narutowicza, gdzie stoją dwie wyjątkowe kamienice, wybudowane pod koniec XIX wieku. Pierwsza z nich to kamienica „Pod Wieszczami”, na której widnieją popiersia Adama Mickiewicza oraz Juliusza Słowackiego. Druga to tzw. Dom Kijowskiego, gdzie w okresie okupacji hitlerowskiej miał mieścić się klub kultury, a w rzeczywistości znajdował się dom publiczny, z którego korzystali hitlerowcy.
Biała Podlaska: Tajemnice bialskich kamienic
Autor: fot. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie/Delegatura w Białej Podlaskiej

Jedną z najstarszych ulic Białej Podlaskiej była ulica Krzywa, która w latach dwudziestych XX wieku została przemianowana na Narutowicza. Dawna nazwa funkcjonowała jednak jeszcze przez wiele lat. Przez długi czas była ona również najdłuższą miejską arterią i najważniejszą ulicą Białej Podlaskiej. Wielu mieszkańców wspomina z nostalgią dawny urok Narutowicza, kiedy była jeszcze pokryta tradycyjnymi „kocimi łbami".

Przez nią przetaczał się cały ruch kołowy lewobrzeżnej części miasta, kierujący się na Wolę, gdzie funkcjonowała Podlaska Wytwórnia Samolotów oraz fabryka przemysłu drzewnego „H.B. Raabe - Dom Handlowy” czy tez tartak przy ulicy Łomaskiej. Nie brakowało na Narutowicza gwaru i hałasu, który robiły zwłaszcza toczące się po bruku „bałaguły”, czyli jedno- i dwukonne wozy żydowskich przewoźników. Powszednim widokiem były tu też dorożki, spełniające rolę dzisiejszych taksówek. To właśnie tędy maszerowały tłumy wyznawców prawosławia w procesjach ku rzece Krznie, gdzie celebrowano święto Jordanu. Były też manifestacje pierwszomajowe, organizowane przez aktywistów Polskiej Partii Socjalistycznej. Niewątpliwie więc ulica Narutowicza stanowiła i w dużym stopniu nadal stanowi centrum życia Białej Podlaskiej. 

fot. Adam Trochimiuk/Archiwum

Można tu podziwiać cały wachlarz stylów architektonicznych, a przede wszystkim budynki, pamiętające dawne czasy. Najstarszym jest oczywiście kościół pw. św. Antoniego, który powstał w XVII wieku. Swoistą „bramę” ulicy Narutowicza od strony ulicy Zamkowej stanowią dwie niezwykłe i bardzo charakterystyczne kamienice, które są wpisane do rejestru zabytków Białej Podlaskiej.

Poeci na fasadzie

Pod numerem „8” znajdziemy kamienicę „Pod Wieszczami”. Została wybudowana pod koniec XIX wieku, a dokładnie w roku 1896 na polecenie Franciszka Rosińskiego, właściciela majątku Klonownica, jako dom czynszowy. Autorem projektu miał być Karol Iwanicki i niektóre źródła podają, że to właśnie on był również pierwszym właścicielem budynku. To bowiem jego inicjały znajdują się w ozdobnych kartuszach na osi listwowania otworów okiennych w części parterowej.

Któż by nie był fundatorem kamienicy, wykazał się sporą odwagą i wielkim patriotyzmem. Musiał też znać się bardzo dobrze na architekturze i sztuce. Oficjalnie była to bowiem kamieniczka w stylu modnego w II połowie XIX wieku neorenesansu francuskiego. W rzeczywistości projekt został w znacznym stopniu „spolonizowany”. Jednym z takich zabiegów z pewnością było umiejscowienie na fasadzie budynku dwóch popiersi narodowych wieszczów – Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego – co zdecydowanie w czasach, gdy Biała Podlaska znajdowała się pod zaborem rosyjskim było aktem bardzo odważnym. Dodatkowo, niektóre elementy budynku były wykonane w kolorze białym z cementowo-wapiennej zaprawy i nałożone na ściany z czerwonej cegły, co w efekcie sprawiało wrażenie budowli w dwóch podstawowych barwach nieistniejącego wówczas państwa polskiego.

fot. www.bialapodlaska.pl

fot. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie/Delegatura w Białej Podlaskiej

(...)

Dom Kijowskiego

Drugim charakterystycznym budynkiem usytuowanym na początku ulicy Narutowicza jest kamienica spod numeru „19”, zwana Domem Kijowskiego. Została zaprojektowana w 1898 roku przez architekta Watiszi i wybudowana w latach 1898-1901 na polecenie przedsiębiorcy budowlanego Kijowskiego, niestety w źródłach historycznych nie pojawia się jego imię. Piętrowa kamienica powstała na planie prostokąta. Posiada trójkondygnacyjną wieżyczkę, a cały budynek jest murowany i otynkowany. Co prawda budynek jest większy i bardziej wyniosły niż kamienica „Pod Wieszczami”, ale o tym że powstawały w tym samym czasie świadczą m.in. kroksztyny (architektoniczne elementy, podtrzymujące np. balkon, wykusz, ganek, gzyms, osadzone w ścianie i wydatnie z niej wystające) i rozety (ornamenty architektoniczne w kształcie rozwiniętych róż), umieszczone pod okapem. Okna w części skrzydłowej mają kształt prostokątów, wykończone są w neobarokowym stylu.

Zdjęcia: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie/Delegatura w Białej Podlaskiej

(...)

Cały artykuł przeczytacie w papierowym i elektronicznym wydaniu Słowa Podlasia z 4 stycznia


Oceń

Napisz komentarz
Komentarze
czyt 08.01.2022 14:00
"ędy maszerowały tłumy wyznawców prawosławia w procesjach ku rzece Krznie, gdzie celebrowano święto Jordanu"? Może chodzi o Unitów: w 1850 roku, w Białe, było 12 prawosławnych. Po 1875 mogli się rozmnożyć, bo Car stawiał. To kiedy tak było - - więcej staranności poproszę, Unici wyginęli, ale ja pamiętam i kradzieży/zbrodni/** nie zapomnę. czyt

andy 07.01.2022 13:13
W kamienicy Kijowskiego kilkanascie lat temu cos tam próbowano w srodku remontowac ale nic z tego nie wyszlo -stoi i niszczeje ,ciekawe kto jest wlascicielem?Przeciez mozna wyremontowac i cos tam umiescic albo sprzedac ,szkoda zabytku

Młody 07.01.2022 12:28
Stare wyremontować a potem sprzedać dla opłacalnego biznesu.

Nocny Marek 06.01.2022 21:28
Uwielbiam oglądać na starych fotografiach jak wyglądała Biała kiedyś...

Reklama
Reklama
Reklama
KOMENTARZE
Autor komentarza: tonekTreść komentarza: dokładnie tak. a myślałem że pandemia to było najgorsze co mogło mnie spotkać, a tu proszę..długi się pojawiły a inflacja szaleje. o tyle dobrze, że w kruku poszli mi na rękę i mam takie spoko spłaty ustaloneData dodania komentarza: 18.05.2022, 23:25Źródło komentarza: Nie stać nas na oszczędzanie. Inflacja czyści nam kieszenieAutor komentarza: GoljatTreść komentarza: Kancelaria Radcy Prawnego Konrada Jaeschke z Zamościa?Data dodania komentarza: 18.05.2022, 09:53Źródło komentarza: Wypadek na skrzyżowaniu. Zderzyły się dwa audi.Autor komentarza: DawidTreść komentarza: Proszę osoby poszkodowane w wypadku lub ich rodziny o kontakt, przekażę istotne informacje w sprawie. Dawid tel.579925890Data dodania komentarza: 17.05.2022, 18:50Źródło komentarza: Wypadek na skrzyżowaniu. Zderzyły się dwa audi.Autor komentarza: NataliaTreść komentarza: Dieta pudełkowa to bardzo wygodna sprawa. Sama zamawiam sobie pudełka z cateringu dietetycznego Blue z Mokobód. Fajnie, że nie trzeba gotować ani robić zakupów tylko jedzonko jest codziennie pod drzwiami ;)Data dodania komentarza: 16.05.2022, 14:18Źródło komentarza: Dieta pudełkowa - zdrowa, smaczna i bezpiecznaAutor komentarza: czytTreść komentarza: Reklamujecie, zajeżdżam w południe, a tam nic nie ma. Może Pchły tylko. No i Wasza strona (i nie tylko) klikam by otworzyć nową kartę, a od razu się otwiera: mam dalej już nie oglądać Słowa. Jak sobie Chcecie - to Wasz Kod (html) - kto zbytnio szmydki, ten sam sobie, może zaszkodzić.Data dodania komentarza: 14.05.2022, 15:23Źródło komentarza: Masz stare przedmioty, których już nie używasz? Chcesz kupić unikat? Przyjdź na pchli targ
Reklama