Terespol. Blok na pozostałościach ratusza

- Podczas prac ziemnych przy budowie budynku mieszkalnego w Terespolu natrafiliśmy na relikty pozostałych fundamentów dawnego ratusza miejskiego. Zgodnie z zaleceniami konserwatora zabytków wstrzymaliśmy budowę i umożliwiliśmy przeprowadzenie badań archeologicznych – trwało to około 1,5 miesiąca. Pełne opracowanie wyników tych badań otrzymamy dopiero w październiku, więc na razie dysponujemy wstępnymi ustaleniami - mówi Mariusz Wilk, prezes SIM Lubelskie.  

Dodaje, że to rzeczywiście nietypowa budowlana sytuacja, bo zwykle inwestycje mieszkaniowe i stanowiska o wartości historycznej się wykluczają - albo się z terenu rezygnuje, albo zabytek zostaje usunięty. - My staraliśmy się znaleźć rozwiązanie, które pogodzi jedno z drugim: zrezygnowaliśmy z pierwotnie planowanego palowania, żeby nie naruszyć odkrytych fundamentów ratusza. Zostały one zachowane w nienaruszonym stanie „in situ", odpowiednio zabezpieczone poprzez obsypanie ich i zachowanie w stanie nienaruszonym - te prace zostały już wykonane. Wymagało to zmiany projektu, dodatkowego czasu i ścisłej współpracy z konserwatorem zabytków na każdym etapie. Dodajmy, że nie miało to bezpośredniego wpływu na koszty inwestycji - wyjaśnia Mariusz Wilk. 

Wykonają mural

Zaznacza, że wykonawcom zależy też na tym, żeby to miejsce zostało godnie upamiętnione. - Planujemy mural nawiązujący do historii ratusza - o ile uda się to zrealizować - a na klatkach schodowych budynku chcemy pokazać mieszkańcom zdjęcia z wizualizacją ratusza oraz fotografie z prac archeologicznych. Na samym budynku pojawi się tabliczka informacyjna o tym, co historycznie znajdowało się w tym miejscu. Myślimy też o nawiązaniu w elewacji do dawnego wyglądu ratusza - szczegóły tego rozwiązania ustalimy oczywiście wspólnie z konserwatorem zabytków z którym jesteśmy w stałym kontakcie - mówi Mariusz Wilk, prezes SIM Lubelskie.  

W tej części miasta, ze względu na wcześniejsze znaleziska archeologiczne odkrywane podczas prowadzonych prac, ustanowiono ochronę archeologiczną. - Ta inwestycja pokazała, że mimo iż myśleliśmy, że dawny Terespol zniknął z powierzchni ziemi, pod ziemią kryją się jeszcze dosyć duże fragmenty dawnej zabudowy. W związku z ochroną archeologiczną tego terenu oraz zapisami planu miejscowego, w 2024 i 2025 roku starosta bialski, przed wydaniem pozwolenia na budowę, wystąpił do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków o uzgodnienie projektu budowlanego w trybie art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego. Takie uzgodnienie zostało wydane w formie postanowienia, z zastrzeżeniem, że ze względu na historię archeologiczną tego miejsca w trakcie prac mają być prowadzone badania archeologiczne w formie nadzoru. Takie badania były prowadzone, a inwestor uzyskał na nie zgodę - przekazuje Arkadiusz Bojczuk konserwator zabytków.

W momencie, kiedy archeolodzy odkryli większe pozostałości zabudowy, zawiadomili o tym Urząd Ochrony Zabytków. - Wówczas prace zostały przez nas wstrzymane i nałożony został wymóg uzyskania zgody na badania archeologiczne. Taka zgoda została wydana i badania na tym fragmencie inwestycji zostały przeprowadzone - wyjaśnia Arkadiusz Bojczuk. Tłumaczy, że do powstania bloku nie była wymagana odrębna zgoda konserwatora zabytków. Wszystko było zgodne z ustaleniami planu miejscowego i odbyło się zgodnie z procedurami na podstawie uzgodnienia, które uzyskał starosta bialski przed wydaniem pozwolenia na budowę. - Myślę, że inwestor nie miał wiedzy o tym, że pod ziemią mogą znajdować się tak duże pozostałości dawnej zabudowy, ponieważ nawet my nie mieliśmy pełnej wiedzy na ten temat. Wiedzieliśmy oczywiście, że kiedyś znajdował się tam stary Terespol, ale nigdy nie przeprowadzono wielkopowierzchniowych, rozpoznawczych badań archeologicznych. Do tej pory nie mieliśmy więc wiedzy, że zachowały się tam tak duże pozostałości zabudowy - informuje konserwator zabytków.

Zaznacza, że trudno powiedzieć, jak potoczyłaby się sprawa, gdybyśmy wcześniej konserwator zabytków dysponował  taką wiedzą. - Nadal czekamy na ostateczne wyniki badań archeologicznych. Planowane są kolejne etapy tej inwestycji, więc myślę, że ziemia może jeszcze ujawnić kolejne skrywane przez siebie tajemnice. Gdybyśmy jednak posiadali tę wiedzę dużo wcześniej, prawdopodobnie skutkowałoby to innymi rozstrzygnięciami planistycznymi - zauważa Arkadiusz Bojczuk. 

Ratusz rozebrano w XIX wieku

Archeolog Mieczysław Bienia wyjaśnia, że budynek dawnego ratusza został rozebrany w XIX wieku. Za pozyskiwaną z niego cegłę płacono, więc im więcej cegły ktoś pozyskał, tym więcej otrzymywał pieniędzy. - Nie wiem, kto dokładnie prowadził rozbiórkę. Prawdopodobnie był to ktoś z mieszkańców lub ówczesnych przedsiębiorców Terespola. Część cegły została wykorzystana do budowy Twierdzy Brzeskiej - podaje Mieczysław Bienia. 

- Miejscami zachowały się fragmenty murów i wszystko zostało przez nas udokumentowane. W większości obiekt zachował się na poziomie ław fundamentowych i spągów fundamentów. Jest jednak bardzo czytelny w terenie i duży. Nie uchwyciliśmy całego jego kształtu, ponieważ obiekt rozciąga się zarówno w kierunku wschodnim, jak i zachodnim. W wykopie o długości 19,5 metra budynek zajmował całe 19,5 metra, a więc był większy - tłumaczy archeolog.

Zauważa, że szkoda, żeby obiekt został zasypany. - Dopełniliśmy jednak wszystkiego, co było wówczas możliwe: udokumentowaliśmy, przebadaliśmy i pozyskaliśmy z niego wiele ciekawych eksponatów. Myślę, że część z nich, a być może wszystkie, będzie można wyeksponować w Terespolu, żeby historia tego miejsca pozostała w mieście - wskazuje Mieczysław Bienia. Dla niego idealnym rozwiązaniem byłoby wyeksponowanie i pokazanie tego typu obiektu, ponieważ jest to dawny ratusz miasta. - Jednak na etapie, na którym trafiliśmy na obiekt, a właściwie, na którym trafiła na niego ekipa budowlana, nie było już takiego wyjścia. Prace były zaawansowane, a lokalizacja inwestycji była już ustalona. Z tego, co mówił inwestor, w przypadku zmiany przepadłyby środki przeznaczone na budowę bloku - przekazuje archeolog. Decyzją lubelskiego konserwatora obiekt został zabezpieczony i przysypany. 

Odkrycie ma ogromne znaczenie dla historii południowego Podlasia, a szczególnie samego Terespola. - Niewiele mamy odkrytych historycznych ratuszy miejskich. W okolicy było wiele miast i miasteczek, między innymi Pratulin, Terespol, Kodeń czy Janów Podlaski, a nie mamy tam odsłoniętych i pokazanych historycznych ratuszy - zauważa archeolog.

- Badania archeologiczne spowodowały około dwumiesięczne opóźnienie. Prosiliśmy, żeby prace przyspieszyć, ponieważ ludzie czekają na mieszkania SIM, a jest to bardzo atrakcyjny projekt. Mniej więcej trzy tygodnie temu badania archeologiczne się zakończyły. Wszystko zostało zarchiwizowane, a konserwator zabytków i archeolodzy umożliwili kontynuowanie inwestycji. Obecnie wylewane są fundamenty. Byłem na placu budowy około półtora tygodnia temu, więc być może w tej chwili mury już idą w górę - przekazuje burmistrz Jacek Danieluk.

Miasto przekazało działkę SIM Lubelskiemu. Obecnie jest już pozwolenie na budowę drugiego bloku, a jeżeli będzie pełne obłożenie, być może wkrótce pojawi się również trzeci blok. - Z informacji, które posiadam, wynika, że pierwszy budynek ma zostać oddany do użytku jesienią przyszłego roku. Jeżeli pojawi się opóźnienie, być może nastąpi to wiosną 2028 roku. W pierwszym bloku powstanie około 20–21 mieszkań. Są to mieszkania przeznaczone dla wszystkich, nie tylko mieszkańców Terespola, którzy posiadają określony minimalny dochód, ale ich dochody nie pozwalają na zaciągnięcie kredytu na mieszkanie warte na przykład pół miliona złotych - wyjaśnia burmistrz.

Czytaj też:

• Druhowie apelują o pomoc dla Wiktorii
• Alarm za alarmem. Mieszkańcy mogą przestać reagować. A wtedy wystarczy jeden prawdziwy atak
• Nowe wydanie Słowa Podlasia już gotowe! Sprawdźcie, o czym piszemy