Czy można odzyskać zaginiony akt notarialny?

Wiele lat temu, jeszcze w poprzednim wieku, przepisałam gospodarstwo rolne na syna. Teraz mam spory z jego spadkobiercami, a już dokładnie nie pamiętam, jakie uprawnienia dla mnie przewidywała tamta umowa. Miałam jeden odpis, ale niestety gdzieś zaginął. Czy istnieje jeszcze jakaś możliwość jego odzyskania? I czy daną umowę można unieważnić?

A. B.

(dane do wiadomości redakcji)

Stosownie do brzmienia art. 90 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, dokumenty obejmujące dokonane czynności notarialne notariusz przekazuje na przechowanie do archiwum ksiąg wieczystych właściwego sądu rejonowego po upływie 10 lat od ich sporządzenia lub z chwilą zaprzestania prowadzenia działalności kancelarii, przy czym § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 kwietnia 1991 r. w sprawie prowadzenia ksiąg notarialnych oraz przekazywania na przechowanie dokumentów sądom rejonowym precyzuje, iż właściwość sądu określa się z odwołaniem do miejsca siedziby kancelarii (a nie np. miejsca położenia nieruchomości). Skoro więc, jak sama Pani wskazuje, wiadomy akt został sporządzony przed 2006 rokiem, to należy go szukać właśnie w rzeczonym archiwum.

Nadto może istnieć możliwość zapoznania się z treścią aktu w tzw. dokumentach księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej tym dokumentem – o ile takowa istnieje, rzeczona umowa została zaś w niej ujawniona (przy czym zaangażowanie w dany proces notariusza raczej za tym przemawia).

Zapoznanie się z danym aktem nie wymaga jednak osobistej wizyty w sądzie, albowiem możliwe jest uzyskanie jego odpisu drogą korespondencyjną. Konieczne jest jednak złożenie stosownego wniosku, w którym oprócz zindywidualizowania danego dokumentu (podania namiarów nań – jeśli Pani ich nie zna, to koniec końców i tak konieczne będzie skierowanie się do sądu) konieczne będzie wskazanie tzw. interesu prawnego (powołanie się na ustalenie treści przysługujących uprawnień byłoby bardzo na rzeczy) oraz uiszczenie opłaty (6 zł za każdą rozpoczętą stronę).

Nadmienić też należy, iż rzeczone uprawnienia również mogły (a w przypadku praw o charakterze rzeczowych – powinny) zostać ujawnione w księdze wieczystej, której brzmienie w przypadku nieruchomości z naszego rejonu może być (bezpłatnie) ustalone również z wykorzystaniem Internetu, a mianowicie portalu https://ekw.ms.gov.pl/.

Jeśli idzie o wzruszenie danej umowy, to bez znajomości jej treści nie można odpowiedzieć na ostatnie pytanie. Dość wskazać, że przekazanie gospodarstwa mogło nastąpić np. w drodze umowy darowizny bądź dożywocia. Tymczasem przesłanki ich wzruszenia są różne. Jeszcze inaczej zaś przedstawia się kwestia uprawnień byłego właściciela w przypadku tzw. umowy z następcą.