Czym jest tzw. skarga pauliańska?

Mój dłużnik nie spłacił mi pożyczki w terminie. W związku z tym założyłem mu sprawę sądową, zakończoną ważnym wyrokiem. Tuż przed tym, gdy poszedłem do komornika, okazało się, że przepisał on swoje mieszkanie na syna. Czy da się z tym coś zrobić?

Bartłomiej C.

(dane do wiadomości redakcji)

Tak, istnieje możliwość skierowania tzw. skargi pauliańskiej. Stosownie bowiem do brzmienia art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Co istotne, czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Kluczowy w realiach niniejszej sprawy jest fakt, że w myśl § 3, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskała osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Co więcej, jeśli dana czynność miała charakter bezpłatny (np. była to darowizna), to wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 528).

Co do zasady, uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową (art. 531 § 1 k.c.) – czyli niestety Czytelnik musi wytoczyć kolejną sprawę sądową, tym razem przeciwko synowi swego dłużnika.

Praktyczny skutek tego rodzaju wyroku jest taki, że Czytelnik będzie mógł skierować postępowanie egzekucyjne również przeciwko danej nieruchomości, mimo iż jej właścicielem jest obecnie już ktoś inny niż jego dłużnik.