Tydzień z dziejów regionu [17-23 listopada]. Od Rossosza po Sławatycze

17 listopada

17 listopada 1863 roku – pod Rossoszem doszło do starcia oddziału powstańczego Karola Krysińskiego z wojskami rosyjskimi. Bitwa była częścią listopadowych działań powstańczych na poudniowym Podlasiu, prowadzonych w lasach i wsiach regionu. Mija 161 lat.

17 listopada 1918 roku – w rejonie Białej Podlaskiej zaczęto wprowadzać nowe rozporządzenia wojskowe, które miały uporządkować sytuację po wycofaniu się Niemców. Do tej pory w wielu miejscowościach panował chaos: nie było jasne, kto odpowiada za broń, magazyny i bezpieczeństwo. Rozkaz wydany tego dnia określał zasady działania lokalnych oddziałów oraz sposób przejmowania koszar i urzędów. Dzięki temu w Białej Podlaskiej, Międzyrzecu Podlaskim, Radzyniu Podlaskim i okolicznych wsiach łatwiej było tworzyć pierwsze polskie struktury po odzyskaniu niepodległości. Mija 107 lat.

17 listopada 1942 roku – w Białej Podlaskiej zakończył działalność obóz pracy „Vineta”, w którym od 1941 roku Niemcy więzili kilka tysięcy Żydów zmuszanych do katorżniczej pracy. Wielu więźniów nie doczekało likwidacji obozu. Mija 83 lata.

18 listopada

18 listopada 1863 roku – w Kolanie (powiat parczewski) powstańcy dowodzeni przez Karola Krysińskiego i jazdę Walerego Wróblewskiego starli się z rosyjską kolumną. Był to kolejny epizod walk toczonych po bitwie pod Rossoszem. Mija 161 lat.

19 listopada

19 listopada 1998 roku – w Petersburgu zmarł Konstanty Pietrzak, urodzony 4 września 1907 roku w Łukowie wybitny fizyk jądrowy, współodkrywca zjawiska samorzutnego rozszczepienia jądra atomowego. Jego nazwisko pojawia się w najważniejszych opracowaniach poświęconych historii badań jądrowych XX wieku. Mija 26 lat od jego śmierci.

20 listopada

20 listopada 1942 roku – z Łukowa Niemcy deportowali około dwóch tysięcy Żydów do Siedlec i Ostrowi Mazowieckiej. Był to jeden z ostatnich dużych transportów w ramach akcji „Reinhardt”, czyli zaplanowanej przez okupantów eksterminacji ludności żydowskiej w regionie. Wywózka z 20 listopada praktycznie dopełniła zagładę miejscowej społeczności żydowskiej – większość deportowanych trafiła dalej do obozów zagłady. Mija 83 lata.

21 listopada

21 listopada 1863 roku – w Siedlcach rozstrzelano Ludwika Pliszczyńskiego, powstańca styczniowego z Łosic. Jego grób znajduje się na cmentarzu w Łosicach i figuruje na oficjalnej liście miejsc pamięci 150-lecia Powstania Styczniowego. Mija 161 lat.

21 listopada 1863 roku – w Siedlcach Rosjanie rozstrzelali Władysława Rawicza, naczelnika cywilnego województwa podlaskiego. Rawicz, urodzony w 1832 roku w Warszawie, w czasie powstania styczniowego kierował administracją cywilną na Podlasiu – od Białej po Siedlce i Łosice. Należał do tych organizatorów zrywu, którzy nie walczyli w oddziałach liniowych, lecz utrzymywali łączność, aprowizację i zaplecze dla powstańczych formacji działających w lasach południowego Podlasia. Aresztowany jesienią 1863 roku, został skazany przez władze carskie na śmierć i rozstrzelany na dziedzińcu więziennym w Siedlcach. Jego nazwisko pojawia się w wielu lokalnych opracowaniach jako jednego z najważniejszych działaczy cywilnych regionu. Mija 161 lat.

21 listopada 1918 roku – pod Drelowem doszło do potyczki oddziału Polskiej Organizacji Wojskowej z niemieckim wojskiem. W starciu zginęło ośmiu peowiaków, a sześciu zostało rannych – były to jedne z najkrwawszych walk w regionie w pierwszych dniach wolnej Polski. Mimo strat miejscowym oddziałom udało się opanować Łomazy, co Niemcy potraktowali jako otwarte wystąpienie przeciw ich władzy. Już następnego dnia do wsi wkroczyła ekspedycja karna: aresztowano szesnastu mieszkańców, nałożono wysoką kontrybucję i zrabowano inwentarz z bogatszych gospodarstw. Mija 107 lat.

21 listopada 1948 roku – we wsi Kobylany (powiat bialski) urodził się Edmund Borawski, późniejszy poseł na Sejm kilku kadencji, działacz ruchu ludowego i rolnik związany z Podlasiem. Wychował się w rodzinie chłopskiej, a swoją działalność publiczną zaczynał od pracy w lokalnych strukturach samorządowych i organizacjach rolniczych. Jego biogramy sejmowe podkreślają silne zakorzenienie w rodzinnych stronach. Mija 75 lat od dnia jego urodzin.

22 listopada

22 listopada 1942 roku – w okolicach Łosic Niemcy rozstrzelali grupę Żydów wyprowadzonych z getta, kilka dni przed jego ostateczną likwidacją. Według relacji ocalałych, m.in. Noacha Lasmana, tego dnia część mieszkańców żydowskich została wypędzona poza miasto i zamordowana w wykopanym wcześniej dole. Inni, uciekając przed egzekucją, próbowali ukrywać się w ziemiankach w pobliskich lasach i zagajnikach – część z nich przetrwała w kryjówkach wiele miesięcy. Wydarzenia z 22 listopada stanowiły bezpośredni wstęp do likwidacji tzw. małego getta w Łosicach, przeprowadzonej pięć dni później. Mija 83 lata.

23 listopada

23 listopada 1996 roku – w Białej Podlaskiej zmarł Jerzy Sroka, regionalista, historyk i autor pierwszej powojennej monografii miasta. Urodzony w Janowie Podlaskim, przez całe życie badał dzieje regionu i dokumentował losy regionu. Mija 28 lat.

23 listopada 1943 roku – na placu Wolności w Białej Podlaskiej Niemcy przeprowadzili drugą publiczną egzekucję. Rozstrzelano szesnastu mieszkańców powiatu bialskiego, pochodzących m.in. z Gnojna, Borosuk, Bojar, Hołowna, Mostów, Wisznic, Kostomłotów i Kodnia. Ciała ofiar spoczęły później we wspólnej mogile na cmentarzu parafialnym. Mija 81 lat.

21 listopada 1920 roku – w powiecie bialskim dokonano podziału administracyjnego na siedem okręgów. Decyzję wydał Zygmunt Noiszewski, obejmując nią m.in. Kodeń wraz z gminami Kostomłoty i Piszczac. Reformę stosowano przy organizacji wyborów i pracy lokalnych władz. Mija 104 lata.

23 listopada 1918 roku – do Sławatycz dotarła kolejna niemiecka ekspedycja karna, kilka dni po brutalnym nocnym napadzie z 19 na 20 listopada. Żołnierze ponownie rabowali mienie, bili mieszkańców i podpalali zabudowania. Była to część serii akcji odwetowych prowadzonych wzdłuż Bugu po rozbrajaniu niemieckich garnizonów przez oddziały POW. Mija 107 lat.

CZYTAJ TEŻ: