Opłaty za groby i „podatek od duszy”. Mieszkaniec pyta: Jak to jest?

Pan Mariusz z Dębowej Kłody w powiecie parczewskim zgłosił się do nas z zapytaniem, czy opłaty pobierane przez zarządców cmentarzy za groby co 20 lat są legalne? Do postawienia pytania skłoniła go tegoroczna wizyta na cmentarzach na Wszystkich Świętych. 

Na wielu grobach w Parczewie można znaleźć nalepkę z prośbą o kontakt w celu opłacenia miejsca. Ale przecież w Internecie można znaleźć informacje, że wyrokiem z 3 grudnia 2010 r. Sąd Najwyższy potwierdził, że zarządca cmentarza nie może żądać ponownych opłat za wieloosobowy grób murowany wyłącznie z powodu upływu 20 lat od ostatniego pochówku. Tym bardziej, że stanowisko to podzielają sądy administracyjne. Przykładem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 6 sierpnia 2026 r., w którym jednoznacznie zakwestionowano praktykę pobierania opłat czasowych za wieloosobowe groby murowane. To jak to jest? Mamy opłacać groby bliskich czy nie? - pyta pan Mariusz.

Czy istnieje "podatek od duszy"?

Pan Mariusz z Dębowej Kłody kilkanaście lat temu organizował pogrzeb swojej mamy. 

Postanowiliśmy pochować mamę na cmentarzu, który nie był na terenie parafii, do której należała mama. Chcieliśmy ją pochować w rodzinnym grobie, w Parczewie. Byłem zdziwiony, kiedy ksiądz z Dębowej Kłody zażądał ode mnie tzw. podatek od duszy rzędu kilkuset złotych. Nie spodobało mi się to nazewnictwo po prostu. Zadzwoniłem potem do kurii i zapytałem, czy faktycznie coś takiego istnieje. Ktoś w sekretariacie kurii potwierdził, że faktycznie coś takiego jest - opowiada pan Mariusz.

Czy dziś również pobierany jest "podatek od duszy"? Do tej kwestii odniósł się ks. dr Paweł Bielecki, rzecznik prasowy diecezji siedleckiej komentując krótko: 

 Odnosząc się do określenia „podatek od duszy”, pragnę poinformować, że w diecezji siedleckiej nie funkcjonuje taki podatek. Określenie to nie jest kategorią prawną ani kościelną.

Ustawa rozróżnia cmentarz komunalny od parafialnego 

- Głównym aktem prawnym regulującym te sprawy jest Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1590). Ta ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych rozróżnia cmentarze komunalne, zakładane i utrzymywane przez gminy, oraz cmentarze wyznaniowe, którymi zarządzają kościoły i związki wyznaniowe. Co również potwierdza Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej w art.2 i art. 45 ust. 1 (Dz. U. Nr 29, poz.1542 z późn. zm.) w związku z art. 8 ust. 3, art. 23 i art. 24 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską podpisanym w Warszawie dnia 28 lipca 1993r. (Dz. U. Nr 51, poz. 318) - wylicza ks. dr Paweł Bielecki.

W przypadku cmentarzy wyznaniowych odpowiedzialność za ich administrowanie i utrzymanie spoczywa najczęściej na parafii, reprezentowanej przez proboszcza, czy też diecezji. - Każdy cmentarz wymaga stałych nakładów na utrzymanie: zatrudnienie pracowników, bieżącą konserwację, porządki, wywóz odpadów, itp. Pobierane opłaty zatem powinny służyć zapewnieniu jego właściwego funkcjonowania, a ich wysokość i sposób pobierania muszą być przejrzyste i zgodne z obowiązującymi przepisami zarówno państwowymi jaki kościelnymi. Na cmentarzu parafialnym/wyznaniowym cennik ustala zarządca, czyli proboszcz, po konsultacji z radą parafialną. Opłaty te powinny być zapisane w regulaminie cmentarza, a ich wysokość powinna być uzasadniona rzeczywistymi kosztami jego funkcjonowania - wyjaśnia rzecznik kurii.

Dodaje, że cmentarze komunalne kierują się innymi przepisami prawa co do ich funkcjonowania i wydatkowania pieniędzy niż cmentarze wyznaniowe. - Dlatego spory, które się toczą w sądach administracyjnych dotyczą konkretnych zaskarżonych przypadków związanych najczęściej z opłatami tam obowiązującymi. Dlatego spór, który toczy się wokół cmentarzy komunalnych, nie przenosi się na cmentarze wyznaniowe. Tam o wysokości i rodzaju opłat decyduje rada gminy, która zatwierdza przedstawiony cennik, a jego prawidłowość ocenić może np. sąd administracyjny lub inny organ państwowy nadzorujący wydatki samorządów - mówi ks. dr Paweł Bielecki.

Co ile lat opłata za grób?

Według ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (art. 7) od chwili pochowania zwłok do grobu nie można go przeznaczyć do likwidacji przed upływem 20 lat. W tym momencie dysponent nabywa prawo do grobu na okres 20 lat z możliwością przedłużenia go na kolejne 20-lecia po upływie tego terminu po wniesieniu ustalonej opłaty przeznaczonej na bieżące jego funkcjonowanie. Dlatego najczęściej stosowaną formą prawa do grobu są te okresy 20-letnie, choć zarządca może ustalić inny okres wnoszenia opłat z tym związanych, może być np. co 10 lat.
Rzecznik kurii zauważa również, że przedłużenie prawa do grobu to nie to samo co „dzierżawienie nagrobków”. - Nagrobek jest zawsze własnością dysponenta danego grobu. Zarządca nie ponosi odpowiedzialności za nagrobki, jeśli należycie dba o stan cmentarza, dlatego dysponent grobu jako jego właściciel może indywidualnie we własnym zakresie ubezpieczyć pomnik od wszelkich zdarzeń losowych niezależnych od zarządcy np. wichury, dewastacji czy kradzieży - zaznacza.