Pamięć styczniowej nocy. 162 lata temu w Łosicach

„Tak, Ty wolność Twoją, niepodległość Twoją zdobędziesz wielkością takiego męstwa, świętością takich ofiar, jakich Lud żaden nie zapisał jeszcze na dziejowych kartach swoich. Powstającej Ojczyźnie Twojej dasz bez żalu, słabości i wahania wszystką krew, życie i mienie, jakich od Ciebie potrzebuje” – głosił manifest nowo powstałego Rządu Narodowego pisany piórem redaktorki naczelnej tygodnika kobiecego „Bluszcz” Marii Ilnickiej. Już tej samej nocy po publikacji odezwy pokrzepiony lud stanął do boju. Z 22 na 23 stycznia 1863 roku stoczono pierwsze bitwy powstania, w tym także w Łosicach. Oddział prowadzony przez lekarza Władysława Czarkowskiego uderzył na załogę rosyjską, rozbroił miejscowych kwatermistrzów, zabrał im broń i uzbroiwszy się w nią, ruszył na kolejne pozycje wroga. Wojacy Czarkowskiego bił się ze zmiennym powodzeniem kolejno pod Siemiatyczami, Międzylesiem i Mingosami. Aż do ujęcia dowódcy przez carskie władze i skazaniu na śmierć.

W minioną środę, 22 stycznia przedstawiciele władz samorządowych Łosic pamiętali o bohaterach powstania. Przy pomniku upamiętniającym działalność dr. Władysława Czarkowskiego delegacja z urzędu miasta z burmistrzem Mariuszem Kucewiczem na czele złożyła kwiaty z biało-czerwoną wstęgą i zapalili symboliczny znicz. 

– To wydarzenie na zawsze zapisało się na kartach naszej historii jako symbol odwagi i walki o wolność – podsumowali swoją wizytę przy obelisku. 

Pamiątkowy kamień postawiony przez „wdzięcznych Łosiczan”, jak głosi napis, został odsłonięty w 2013 roku. Stoi obok miejsca, gdzie niegdyś znajdował się tzw. dworek modrzewiowy, później zwany starostwem. Tam mieszkał i obradował wraz ze swoim oddziałem doktor Czarkowski. „Tu odbyły się zjazdy organizacji Czerwonych w roku 1862 i 1863. Stąd wyszły rozkazy do realizacji planów nocy styczniowej” – doprecyzowuje przytwierdzona do głazu marmurowa płyta.

Władysław Czarkowski przyszedł na świat w 1827 roku w Miodusach-Dworakach – wsi pomiędzy Siemiatyczami a Sokołowem Podlaskim. Ukończył studia medyczne w Moskwie na wydziale lekarskim. Tam też miał styczność z ruchem wolnościowym patriotów i stał się wielkim wrogiem caratu. Dostrzegał zacofanie i niedolę polskich chłopów, wiedział, że odpowiedzialność za to ponoszą władze carskie. Po powrocie w rodzinne strony prowadził prywatną praktykę w Łosicach. Tam też wstąpił do partii Czerwonych, których zjazdy wojewódzkie organizował. W swoim gabinecie lekarskim już pod pseudonimami „Pióro” i „Czajka” odbywał narady z zaufanymi spiskowcami oraz stworzył oddział powstańczy.

Piastując funkcję naczelnika okręgowego miasta Łosice, Czarkowski otrzymał zawiadomienie o wyznaczonym wybuchu powstania. Zaczął gromadzić broń, zapasy żywności, odzieży i prowadził szkolenia dla młodzieży. 22 stycznia 1863 roku oddział łosickiego lekarza rozbroił miejscowych Rosjan. Ze zdobytego magazynu broni załadowali kilka furmanek broni palnej i białej. Następnego dnia powstańcy „Czajki” rozbroili rosyjskich żołnierzy przybyłych z Międzyrzeca. Przez Mordy wyruszyli pod Stok Lacki. Tam stoczyli pierwszą bitwę. 29 stycznia wrócili do Łosic, gdzie koncentrowały się ośrodki dyspozycyjne walk na całym Podlasiu i odbywały się narady dowódców. W lutym oddział Czarkowskiego odbył największą bitwę powstania styczniowego. Pod Siemiatyczami walczyło około 4 tysiące powstańców, w tym blisko 400. dowodził podlaski lekarz. Za zasługi dla kraju Tymczasowy Rząd Narodowy mianował dr. Czarkowskiego naczelnikiem cywilnym powiatu bialskiego. Jego ludzie starli się także pod Międzylesiem i Mingosami. Po ostatniej z nich dowódca został ujęty podczas przewożenia ważnych dokumentów w przebraniu chłopskim. Władze carskie nie miały wątpliwości – polski bohater zasługuje na kare śmierci.

Egzekucję Władysława Czarkowskiego wykonano w Siedlcach nad ranem 29 lipca 1863 roku. Wyrok wykonano nie jak zwykle salwą, tylko pojedynczymi strzałami. Skazańca dobiła dopiero 36. kula. Osierocił niespełna rocznego syna. W 150. rocznicę śmierci lekarza dzięki inicjatywie Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łosicekiej odsłonięto głaz upamiętniający bohaterstwo Czarkowskiego oraz innych powstańców styczniowych.

CZYTAJ TEŻ: