Podlaskie miejsca kultu: Najstarsza świątynia w mieście

Świątynia pw. św. Anny w Białej Podlaskiej w pierwszych latach istnienia nazywana była kościołem Matki Bożej i św. Jadwigi, żony księcia Henryka Brodatego, której kult rozpoczął się na Śląsku. Nieznana jest data zmiany wezwania parafii. Prawdopodobnie imię patronki – św. Anny zostało nadane na cześć księżnej Anny z Sanguszków Radziwiłłowej, która była mecenaską kościoła.

Pierwszy budynek o murowanych fundamentach, a drewnianej konstrukcji powstał między latami 1520 i 1525, dzięki fundacji Jerzego Illinicza, marszałka Wielkiego Księstwa Litewskiego. W jego budowę byli zaangażowani parafianie. Początkowo świątynia katolicka została przeistoczona w zbór kalwiński, a kolejno w zbór ariański. Wynikało to z przejścia proboszcza ks. Hieronima Piekarskiego na protestantyzm, który po tym jak pojechał na synod reformowanych, do Brześcia, zaczął głosić nowe nauki. Wsparł go w tym katecheta Jan Falkoniusz, który wspólnie z księdzem zaczął nauczać przekonań Jana Kalwina – protestanckiego teologa. Kolejno obaj propagatorzy kalwinizmu przeszli na arianizm. Działania były ukierunkowane na schlebianie ówczesnemu właścicielowi Białej - Mikołajowi Radziwiłłowi mającemu przydomek Czarny i równocześnie pełniącemu funkcję marszałka Wielkiego Księstwa Litewskiego. Magnat miał w planach rozszerzenie kalwinizmu na całą Litwę. Z katolicyzmu na protestantyzm przeszedł w 1533 r. Początkowo był wyznawcą luteranizmu, ale z czasem zaczął skłaniać się w kierunku kalwinizmu. Protestantyzm chciał również rozpropagować w Koronie. Miał silną pozycję polityczną, m.in. dzięki relacjom z Habsburgami oraz faktowi, iż jego stryjeczna siostra – Barbara Radziwiłłówna została żoną króla Rzeczypospolitej Zygmunta Augusta II.

Nagły pożar świątyni

Nie ma określonej daty pożaru kościoła, ale jak podają historycy spłonął on doszczętnie. Po tym zdarzeniu miejsce odzyskał książę Mikołaj Krzysztof Radziwiłł "Sierotka". Zdecydował o budowie świątyni murowanej, która miała służyć wiernym kościoła rzymskokatolickiego. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł "Sierotka" był synem Mikołaja Radziwiłła "Czarnego". Choć wychowywany w kalwinizmie przeszedł w 1567 r. na katolicyzm. Zmiana wyznania była wynikiem podróży do Rzymu, gdzie książę miał okazję poznać cenionego duchownego Giovanniego Francesco Commendone – włoskiego kardynała i późniejszego nuncjusza apostolskiego w Rzeczypospolitej. (...)

Cały artykuł przeczytacie w papierowym i elektronicznym wydaniu Słowa Podlasia z 27 lipca