Tu kiedyś mieszkali Żydzi

Jak podaje portal Wirtualny Sztetl, pierwsi Żydzi w Wohyniu pojawili się prawdopodobnie już w XVI wieku. Dzięki przywilejom królewskim szybko się bogacili. Przypuszcza się, że w XVII wieku społeczność żydowska wybudowała pierwszą synagogę i założyła kirkut. Drugi cmentarz powstał na początku XIX wieku, poza granicami Wohynia.

W 1881 roku wybuchł pożar, który strawił wiele budynków należących do Żydów, w tym synagogę, która wkrótce jednak została odbudowana. – Żydzi żyjący w Wohyniu zajmowali się głównie handlem i rzemiosłem. Oprócz tego warzyli piwo – mówi Stanisław Jóźwik, wójt gminy Wohyń.

Zachował się tylko kirkut

W 1939 roku w Wohyniu mieszkało ponad tysiąc Żydów. Po wybuchu II wojny światowej część z nich musiała pracować w obozie pracy w Starowsi. Zajmowali się regulacją rzeki Białki oraz kopaniem rowów melioracyjnych. Gdy w 1942 roku zlikwidowano obóz, część przebywających tam osób rozstrzelano, a pozostałych przeniesiono do innych obozów. Według portalu Wirtualny Sztetl, Żydzi mieszkający w Wohyniu trafili też do getta w Parczewie i Międzyrzecu Podlaskim, a w grudniu 1942 roku – do niemieckiego obozu zagłady w Treblince.

Choć społeczność żydowska współistniała obok polskiej przez setki lat, do dzisiaj przetrwało niewiele śladów świadczących o ich bytności. – Zachował się jedynie kirkut przy ul. Parczewskiej. Jest tam jeszcze sporo macew. Gmina dba o teren kosząc trawę – informuje Jóźwik. W czasie II wojny podczas bombardowania spłonęła synagoga.

Wystawa przypomni o Żydach

Historię wohyńskich Żydów chce przypomnieć Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, które we współpracy z miejscowym Stowarzyszeniem Przyjaciół Gminy Wohyń Echo oraz Zespołem Szkół realizuje projekt "Muzeum na kółkach". – Ma on na celu przypomnieć o współistnieniu społeczności polskiej i żydowskiej na przestrzeni tysiąca lat. Przez wieki Polska była najważniejszym ośrodkiem żydowskiego życia umysłowego, religijnego i kulturalnego. Żydzi stanowili 10 procent ludności Polski – mówi Zofia Biernacka, współpracowniczka ds. projektu "Muzeum na kółkach".

Uważa, że Wohyń to ważny punkt na mapie polsko-żydowskiego dziedzictwa kulturowego. Dlatego też od 2 do 4 października na placu 9 września 1939 roku zostanie zaprezentowana wystawa ukazująca dawne dzieje. – Jej centralnym punktem jest interaktywna mapa każdej miejscowości, które odwiedza "Muzeum na kółkach", na której zostały opisane ważne miejsca związane z lokalną historią żydowską – podkreśla Biernacka.

Na kółkach do 71 miejscowości

W ramach projektu zaplanowano szereg działań, m.in. porządkowanie kirkutu połączone z odczytywaniem symboliki na nagrobkach, warsztaty wycinanki żydowskiej i tańca oraz podchody śladami żydowskiej historii w Wohyniu.

Oprócz tego odbędzie się projekcja filmu połączona z wystawą o życiu i twórczości Janusza Korczaka oraz Jarmark Wohyński połączony z prezentacją fragmentów historii mówionych oraz przenośną wystawą zdjęć wielkoformatowych w szkole, kościele i na rynku. Wszyscy będą mieli również okazję spróbować smakołyków kuchni żydowskiej. Koordynatorzy projektu zachęcają lokalną społeczność do dzielenia się informacjami na temat społeczności żydowskiej.

"Muzeum na kółkach" do końca kwietnia odwiedzi 71 miejscowości. – Najbliższe naszemu sercu są te małe. Poprzez projekt chcemy podziękować lokalnym liderom i aktywistom, którzy poświęcają swój czas na dbanie o pamięć o polskich Żydach – tłumaczy Zofia Biernacka.