Justyna Lesiuk-Klujewska
Od początków polskiej państwowości, której fundamentem był chrzest księcia Mieszka I w 966 roku, kult Bogarodzicy odgrywał ważną rolę w kształtowaniu tożsamości narodowej. W najtrudniejszych momentach dziejowych – podczas najazdów, potopu szwedzkiego, wojen z Imperium Osmańskim czy wojny polsko-bolszewickiej – Polacy zwracali się ku Maryi, widząc w Niej nie tylko duchową Matkę i Orędowniczkę, lecz także Opiekunkę Ojczyzny.
Relacja narodu polskiego z Matką Bożą stanowi szczególne zjawisko w historii religijnej i kulturowej Europy Środkowo-Wschodniej. Władcy z dynastii Piastów i Jagiellonów, królowie elekcyjni, rycerstwo, szlachta oraz zwykli mieszkańcy Rzeczypospolitej upatrywali w Maryi patronki państwa i narodu. Z biegiem wieków kult ten stał się jednym z ważnych elementów polskiej tradycji.
Bogurodzica
Jednym z najstarszych świadectw kultu maryjnego jest „Bogurodzica” – najstarsza zachowana polska pieśń religijna. W średniowieczu pełniła funkcję pieśni o charakterze hymnicznym, towarzysząc Polakom podczas doniosłych wydarzeń, również militarnych.
Śpiewana między innymi przed bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku była nie tylko wyrazem wiary rycerstwa, lecz także symbolem wspólnoty i jedności. Jej słowa, łączące prośby o pomyślność doczesną i zbawienie wieczne, pokazują, jak silnie religia przenikała codzienne życie dawnych Polaków.
Kult maryjny rozwijał się zarówno dzięki liturgii i działalności Kościoła, jak i pobożności ludowej. Maryja stawała się coraz bliższa wiernym, obecna w ich modlitwach, troskach i nadziejach.
Ważną rolę odegrały powstające sanktuaria, pielgrzymki i fundacje klasztorne. Szczególne znaczenie zyskała Jasna Góra, gdzie w 1382 roku książę Władysław Opolczyk ufundował klasztor paulinów.
Wraz z rozwojem wielonarodowej Rzeczypospolitej kult Matki Bożej umacniał się jako jeden z elementów łączących mieszkańców różnych ziem i stanów społecznych. Maryję postrzegano jako opiekunkę chroniącą przed wojnami, epidemiami i innymi zagrożeniami. Stopniowo kształtowała się tradycja nadawania Jej nie tylko godności duchowej patronki, lecz także tytułu Królowej Polski.
Objawienia o. Giulianiego Mancinelliego
Szczególne znaczenie dla upowszechnienia tytułu Królowej Polski miały wydarzenia z początku XVII wieku, związane z włoskim jezuitą o. Giulianim Mancinellim (1537–1618).
Według przekazów religijnych 14 sierpnia 1608 roku, w wigilię uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, zakonnik modlił się w klasztorze jezuitów w Rzymie. Miał wówczas ujrzeć Maryję w purpurowym płaszczu, z Dzieciątkiem Jezus na ręku.
Gdy zapytał, jakim jeszcze tytułem mógłby Ją uczcić, miał usłyszeć słowa:
„Dlaczego nie nazywasz Mnie Królową Polski? Ja to Królestwo bardzo umiłowałem i wielkie rzeczy dla niego zamierzam, ponieważ osobliwą miłością ku Mnie płoną jego synowie”.
Przekaz o objawieniu stał się dla jezuity impulsem do szerzenia kultu Maryi jako Królowej Polski.
W 1610 roku Mancinelli przybył do Polski. Według tradycji 8 maja, podczas odprawiania mszy świętej w katedrze wawelskiej, przy grobie św. Stanisława, ponownie doświadczył mistycznego widzenia. Matka Boża miała wówczas powiedzieć: „Ja jestem Królową Polski. Jestem Matką tego narodu”.
Wieści o objawieniach dotarły na dwór króla Zygmunta III Wazy i wzbudziły zainteresowanie wśród duchowieństwa oraz szlachty. Do rozpowszechniania kultu przyczynili się między innymi biskup krakowski Piotr Tylicki i prymas Wojciech Baranowski.
Ważnym wydarzeniem w rozwoju kultu maryjnego była koronacja obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej koronami papieskimi w 1717 roku. Odbyła się za zgodą papieża Klemensa XI i była pierwszą taką koronacją poza Włochami.
Śluby Lwowskie króla Jana Kazimierza
Przełomowym momentem w dziejach kultu Maryi jako Królowej Polski stały się Śluby Lwowskie króla Jana II Kazimierza Wazy, złożone 1 kwietnia 1656 roku, w czasie potopu szwedzkiego.
Rzeczpospolita znajdowała się wówczas w dramatycznym położeniu. Wojska szwedzkiego króla Karola X Gustawa zajęły znaczną część kraju, w tym Warszawę i Kraków. Wielu przedstawicieli szlachty oraz dowódców wojskowych przeszło na stronę najeźdźcy, a Jan Kazimierz został zmuszony do opuszczenia kraju i schronienia się w Głogówku.
Jednym z najważniejszych wydarzeń tamtego okresu była obrona Jasnej Góry. Od listopada do grudnia 1655 roku załoga klasztoru, dowodzona przez przeora o. Augustyna Kordeckiego, odpierała ataki wojsk szwedzkich pod dowództwem generała Burcharda Müllera.
Skuteczna obrona sanktuarium została przez wiernych odczytana jako znak szczególnej opieki Matki Bożej. Stała się również ważnym symbolem oporu przeciwko najeźdźcom. Do walki włączyły się kolejne oddziały, a wśród organizatorów oporu znaleźli się między innymi Stefan Czarniecki i Jerzy Lubomirski.
Po powrocie do kraju Jan Kazimierz udał się do Lwowa, który pozostawał poza kontrolą Szwedów. Tam, 1 kwietnia 1656 roku, w katedrze lwowskiej, podczas uroczystej mszy świętej sprawowanej przez nuncjusza apostolskiego Pietra Vidoniego, złożył śluby przed obrazem Matki Bożej Łaskawej.
Monarcha ogłosił wówczas:
„Wielka Boga-Człowieka Matko, Najświętsza Panno! Ja, Jan Kazimierz, z opatrzności Twojego Syna, Króla królów, i z Twojej łaski król, pragnąc gorąco, aby Twoja chwała w moim królestwie była pomnożona, Ciebie dziś za patronkę moją i za Królową państw moich obieram...”.
Tekst ślubów przygotowano przy współudziale biskupa krakowskiego Andrzeja Trzebickiego.
Akt ten miał wymiar religijny, ale również publiczny i polityczny. Król oddał Rzeczpospolitą pod opiekę Maryi, zobowiązując się do szerzenia Jej kultu oraz poprawy losu najuboższych mieszkańców kraju, zwłaszcza chłopów.
Śluby Lwowskie na trwałe wpisały tytuł Królowej Polski w narodową tradycję religijną.
Rycerstwo i Niebieska Hetmanka
Z czasem Matka Boża Królowa Polski zaczęła być nazywana Niebieską Hetmanką polskiego oręża. Dla wielu żołnierzy i rycerzy walka w obronie Ojczyzny była nie tylko obowiązkiem wobec monarchy i państwa, lecz także służbą wartościom religijnym.
Symbolem tej postawy stał się ryngraf – metalowa płytka w kształcie tarczy, noszona na piersi, często z wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej lub Ostrobramskiej oraz Orła Białego. Ryngrafy towarzyszyły polskim żołnierzom przez kolejne stulecia, także podczas powstań narodowych i walk o niepodległość.
Kult maryjny był obecny również podczas wojen z Imperium Osmańskim. Przed bitwami pod Chocimiem w 1621 i 1673 roku polscy żołnierze uczestniczyli w nabożeństwach, prosząc o wstawiennictwo Bogurodzicy. Wśród dowódców odwołujących się do tej tradycji byli Jan Karol Chodkiewicz oraz Jan Sobieski.
Szczególne miejsce w pamięci historycznej zajmuje odsiecz wiedeńska z 1683 roku. Przed wyprawą król Jan III Sobieski modlił się między innymi na Jasnej Górze i w Piekarach Śląskich.
Po zwycięstwie nad wojskami tureckimi pod Wiedniem 12 września 1683 roku monarcha skierował do papieża Innocentego XI słynne słowa: „Venimus, vidimus, Deus vicit”, czyli „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył”.
Kolejnym wydarzeniem, które w polskiej tradycji religijnej połączono z opieką Matki Bożej, była Bitwa Warszawska w sierpniu 1920 roku.
Gdy Armia Czerwona pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego zbliżała się do Warszawy, polscy biskupi zgromadzeni na Jasnej Górze ponowili akt zawierzenia Ojczyzny Maryi.
W dniach 14–15 sierpnia doszło do ciężkich walk pod Ossowem i Radzyminem. W przekazach religijnych zachowały się opowieści o rzekomych widzeniach Matki Bożej nad Warszawą. Zwycięstwo polskiego wojska zaczęto określać mianem „Cudu nad Wisłą”.
Data 15 sierpnia, przypadająca w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, jest dziś również Świętem Wojska Polskiego.
Dzieje Bractwa NMP Królowej Korony Polski
Ważną rolę w podtrzymywaniu tradycji maryjnej odgrywa Bractwo Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polski.
Według historii wspólnoty jego początki sięgają 1718 roku, czyli okresu bezpośrednio po koronacji obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej. Powstanie bractwa wiązane jest z aprobatą papieża Klemensa XI.
Głównym zadaniem wspólnoty było szerzenie kultu Królowej Polski, pogłębianie życia religijnego oraz modlitwa w intencji Ojczyzny. Członkowie bractwa zobowiązywali się również do pielęgnowania wartości rodzinnych i niesienia pomocy potrzebującym.
W czasach zaborów działalność organizacji napotykała liczne przeszkody, a jej struktury ulegały rozproszeniu. Mimo to tradycja zawierzenia Maryi była nadal pielęgnowana, szczególnie na Jasnej Górze.
W okresie II wojny światowej i późniejszych rządów komunistycznych kult Królowej Polski pozostawał dla wielu wiernych ważnym elementem tożsamości religijnej i narodowej.
Szczególną rolę odegrały Wielka Nowenna oraz Jasnogórskie Śluby Narodu, których tekst opracował więziony wówczas prymas, kardynał Stefan Wyszyński.
W 2018 roku, w setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, bractwo zostało reaktywowane przy sanktuarium na Jasnej Górze.
Współcześnie jego działalność koncentruje się na modlitwie, formacji duchowej i szerzeniu idei zawierzenia Maryi. Jedną z najważniejszych inicjatyw są Ogólnopolskie Spotkania Zawierzenia, organizowane w pierwsze soboty każdego miesiąca na Jasnej Górze.
Podczas nabożeństw wierni powierzają Matce Bożej swoje osobiste, rodzinne i zawodowe intencje, modląc się również za Ojczyznę.
Kult Królowej Polski na południowym Podlasiu
Wielowiekowa tradycja zawierzenia Matce Bożej Królowej Polski jest żywa również na południowym Podlasiu, szczególnie na terenie diecezji siedleckiej i w powiecie bialskim.
Region ten, od stuleci położony na styku kultur i wyznań, zachował bogate dziedzictwo religijne. Kult maryjny odgrywa w nim ważną rolę, a mieszkańcy chętnie uczestniczą w pielgrzymkach, nabożeństwach i inicjatywach modlitewnych.
W ostatnich latach ruch zawierzenia Niepokalanemu Sercu Maryi rozwija się między innymi w powiatach bialskim, łosickim oraz łukowskim.
Dzięki działalności lokalnych animatorów Bractwa NMP Królowej Korony Polski oraz zaangażowaniu duchownych do wspólnych modlitw i nabożeństw włączają się kolejne parafie.
Wśród miejscowości, w których pielęgnowana jest ta tradycja, wymieniane są Piszczac, Kopytów, Sławatycze, Połoski, Wisznice, Hadynów, Górki, Bejdy, Wilczyska, Nowodwór, Neple, Szpaki i Terespol.
Mieszkańcy regionu nie tylko pielgrzymują na Jasną Górę, lecz także organizują spotkania modlitewne w swoich parafiach. Zawierzają Maryi rodziny, miejsca pracy i codzienne troski, modląc się również o pokój i bezpieczeństwo Ojczyzny.
W obliczu współczesnych zagrożeń, szczególnie odczuwanych na terenach położonych blisko wschodniej granicy Polski, wielowiekowa tradycja nabiera dla wielu wiernych szczególnego znaczenia. Jest wyrazem wiary, przywiązania do historii oraz przekonania o duchowej opiece Matki Bożej Królowej Polski.
Czytaj też:
Napisz komentarz
Komentarze