34 lata temu płonęła Puszcza Notecka, teraz tracimy Puszczę Solską i nie mamy co liczyć na cud

Puszcza Solska to największy na Lubelszczyźnie kompleks leśny rozciągający się od Roztocza Wschodniego po Lasy Janowskie, przez mezoregiony: Równinę Biłgorajską, Roztocze Środkowe, Roztocze Zachodnie i Płaskowyż Tarnogrodzki.

Przeczytaj: Pożar lasu w Nadleśnictwie Józefów gasi 100 zastępów straży

Lasy są objęte rozbudowanym systemem ochrony. To tu znajdują się Roztoczański Park Narodowy, Park Krajobrazowy Lasy Janowskie, Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy, Południoworoztoczański Park Krajobrazowy, Krasnobrodzki Park Krajobrazowy oraz Rezerwat przyrody Czartowe Pole, Rezerwat przyrody Obary, Rezerwat przyrody Kacze Błota, Rezerwat przyrody Szum, Rezerwat przyrody Nad Tanwią.

Ponad trzy czwarte powierzchni ostoi zajmują lasy, o średniej wieku około 60 lat, ale są tam też drzewa mające nawet 150 do 200 lat.

W Puszczy Solskiej przeważają bory sosnowe we wszystkich postaciach – od boru suchego po bór bagienny, miejscami są tam też inne siedliska: bory jodłowe, bory świerkowe oraz olsy i łęgi. Na terenie Puszczy znajduje się gęsta sieć śródleśnych cieków i rzek. Płyną tamtędy: Tanew, Wirowa, Szum, Sopot, Studzienica, Różaniec, Paucza i Czarna Łada. Na terenie ostoi znajdują się stawy rybne, a w okolicach Józefowa kamieniołomy.

Puszcza Solska to oczywiście dom dla wielu zwierząt. Jak podaje Lubelskie Towarzystwo Ornitologiczne, stwierdzono tu 18 gatunków zwierząt z Dyrektywy Siedliskowej, w tym najważniejsze na Lubelszczyźnie ostoje: kumaka nizinnego, traszki grzebieniastej, bobra europejskiego, wilka i rysia oraz nietoperzy.

CZYTAJ: Jest zakaz wstępu do Roztoczańskiego Parku Narodowego!

Od roku 2010 Puszcza uznawana jest przez międzynarodową organizację BirdLife International za ostoję ptaków IBA, a więc zagrożonych w skali Unii Europejskiej. Pewnie mało kto wie, że mieszkają tutaj głuszec zwyczajny, bocian czarny, trzmielojad zwyczajny, orlik krzykliwy, kropiatka , sowy: puszczyk uralski, puchacz zwyczajny oraz włochatka zwyczajna, lelek zwyczajny, dzięcioł czarny i wróblowe: lerka i jarzębatka. Derkacz zwyczajny jest gatunkiem zagrożonym w skali globalnej!

„Puszcza Solska jest kluczowym korytarzem ekologicznym dla wilka i rysia, łączącym Polskę zachodnią z Rosją. Ostoja jest także jednym z najważniejszych w Polsce obszarów występowania gniewosza plamistego” – dodajemy za LTO. 

Ile z tej cennej przyrody, fauny i flory przetrwa wielki pożar, który trwa od 5 maja (ok. godz. 16) do teraz (6 maja godz. 11.30)? 

CZYTAJ WIĘCEJ: Pow. biłgorajski: Drugi dzień walki z ogniem. Zadysponowano kolejne śmigłowce, budowane są pasy zaporowe

Według porannych danych pożar objął już ok. 300 hektarów Puszczy Solskiej. Najgorsze, że ogień wciąż jest gaszony, a więc straty będą jeszcze większe.  Oby nie aż tak wielkie jak 34 lata temu w Puszczy Noteckiej.

Ludzie modlili się o ratunek

To był drugi co do wielkości pożaru lasu w Polsce po II wojnie światowej. Był 1992 rok. Wielka susza. Temperatura dochodziła nawet do 40 ºC.

Pierwszy pożar wybuchł 2 czerwca na Uroczysku Żelazko. Na powierzchni 573 ha, w tym 350 ha na terenie Nadleśnictwa Potrzebowice (woj. wielkopolskie) spłonął drzewostan sosnowy w wieku 55-65 lat. Kilka miesięcy później przyszedł najgorszy kataklizm. 

„10 sierpnia około godziny 16:20 iskry zablokowanych hamulców jednego z wagonów pociągu jadącego z Miałów do Krzyża spowodowały powstanie ognisk wzdłuż torów. Warunki pogodowe były wręcz idealne dla powstania pożaru: wilgotność ściółki 4 proc. wilgotność powietrza poniżej 10 proc. temperatura 38,4 ºC, silny wiatr. Pożar błyskawicznie się rozprzestrzeniał wchodząc w korony sosen.” – pisała Roksana Nowak, rzecznik prasowy w Nadleśnictwie Potrzebowice, wspominając rocznicę pożaru Puszczy Noteckiej. 

Dopiero deszcz zgasił ogień

„O godz. 18:00 płonęło 500 ha, o godz. 19:00 już 1500 ha. 

Wiatr przerzucał palące się wierzchołki drzew na odległość nawet 200 metrów. Powstała burza ogniowa niemożliwa do opanowania ani z lądu, ani z powietrza, gdyż zadymienie uniemożliwiało użycie samolotów.” – czytamy w relacji kilkadziesiąt lat po pożarze.

W akcji gaśniczej i ratunkowej brali udział strażacy, leśnicy, wojsko i miejscowa ludność. Konieczna była ewakuacja mieszkańców. To był dramat. Ludzie modlili się i płakali, licząc na cud.

„I zdarzył się cud. 20 minut po północy przyszła potężna ulewa i ugasiła pożar, którego żadna inna siła by nie okiełznała” – kończy Roksana Nowak z Nadleśnictwa Potrzebowice.

Deszcz uratował pozostałą część Puszczy Noteckiej. W ciągu 9 godzin spłonęło prawie 6 tys. hektarów lasu, 19 budynków gospodarczych i trzy gospodarstwa. Nie było ofiar w ludziach. 

Strat nawet nie da się policzyć

Ogień zgasł, ale Puszcza Notecka nie była już taka sama. Żeby wróciło tam życie, ogromną pracę musiał wykonać człowiek. I tak było. Leśnicy pracowali na pożarzysku od pierwszych chwil po ugaszeniu ognia, by mogło wyglądać tak, jak teraz.  

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Pile skierowała do pracy wszystkie swoje nadleśnictwa. Przy wyrębie spalonego lasu pracowało 5 tys. osób, w tym 4 tys. drwali. 

Na miejscu spalonego lasu posadzono 80 milionów sadzonek, ale znacząco zmieniając strukturę przyszłego drzewostanu. Wzdłuż torowiska utworzono 8-metrowe pozbawione roślinności pasy przeciwpożarowe, do tego  biologiczne pasy bezpieczeństwa o szerokości od 50 do 100 metrów, porośnięte wyłącznie gatunkami liściastymi niepodatnymi na ogień.  

Straty ekologiczne nie zostały obliczone, ale są prawdopodobnie kilkadziesiąt razy większe niż finansowe. 

W 2022 r. odbyła się konferencja pt. „30 lat od wielkiego pożaru”. 

„Po 20 latach od zastosowanych sposobów odnowienia pożarzyska zlokalizowanego na terenie Nadleśnictwa Potrzebowice nie nastąpiła jeszcze pełna regeneracja mikrobiologiczna gleb zniszczonych przez pożar – podano na niej. 

Co z bocianami, głuszcem i innymi ptakami?

– Po pożarze przyjdzie czas na szacowanie szkód. Generalnie w miejscu objętym pożarem był projekt utworzenia rezerwatu Długie Bagno, który by chronił  jedną z ostatnich ostoi głuszca oraz fragmenty borów bagiennych. Wiemy, że część tego obszaru już spłonęła, a wraz z nią gniazda ptaków – mówi nam Sylwester Aftyka z Lubelskiego Towarzystwa Ornitologicznego.

Opowiada, że instynkt samozachowawczy u ptaków jest silniejszy niż opieki nad potomstwem, więc dorosłe ptaki powinny były odlecieć z miejsca zagrożenia ogniem.

– Ale co najistotniejsze zostanie zniszczone siedlisko lęgowe – zauważa Aftyka i tłumaczy, że las nie będzie już spełniał swojej funkcji, tak jak to jest w przypadku Puszczy Noteckiej.

– Po tak dużym pożarze las jest całkowicie zniszczony. Od 1992 roku minęło raptem 34 lata. Zanim to zostało uporządkowane, to w tym momencie mamy tam lasy 30-letnie. Lasy 30-letnie nie spełnią funkcji takiej, jaką spełnia las w pełni rozwinięty wiekowo. Na przykład mamy fragmenty 120-letniej Puszczy Solskiej, mamy lasy 30-40-letnie i młodniki. Jest to mozaika i można powiedzieć, że ten las jest w pełni rozwinięty.
Natomiast w lesie 30-letnim nie będziemy mieli lęgowego bociana czarnego, bo żadne drzewo go nie utrzyma. Tak samo nie będzie tam lęgowego bielika, nie będzie tam lęgowych ptaków, które potrzebują solidnych drzew, na przykład lęgowego puchacza. Niestety nie możemy porównywać lasu po katastrofie jaką jest pożar do lasu w pełni rozwiniętego – mówi Sylwester Aftyka. 

Podsumowuje, że dopiero z perspektywy około 100 lat będzie można ocenić, jak się udało naprawić skutki takiej katastrofy. To samo czeka naszą Puszczę Solską. To będzie długofalowy proces, zależny od leśników.

Członkowie LTO będą wiedzieli więcej na temat zniszczeń, jaki przyniósł ogień, po jego ugaszeniu. Gdy będzie to już możliwe, planują udać się w miejsca znanych im stanowisk lęgowych i sprawdzić, czy w jakim są stanie i ile z nich przetrwało. 

• Biała Podlaska. Wystawa pt. "Natura" autorstwa Anny Kosteckiej
• Międzyrzec Podlaski. Już wkrótce Festiwal Pieśni Religijnej
• Katastrofa lotnicza podczas gaszenia pożaru. Nie żyje pilot samolotu [FILM]