Symbole polskości w Neplach

Nepli nie da się nie skojarzyć z Julianem Ursynem Niemcewiczem, poetą, dramaturgiem, posłem Sejmu Wielkiego, adiutantem Tadeusza Kościuszki, który był częstym gościem Niemcewiczów, właścicieli wsi. W publikacjach historycznych wspomina się też pałac Mierzejewskich sprzedany w 1863 roku generałowi-majorowi wojsk cesarko-rosyjskich Piotrowi Korniłowiczowi. Majątek pod koniec XIX wieku dostał się w ręce Dymszów, by w 1915 roku zostać spalonym przez wycofujące się wojska rosyjskie. Przez Neple przechodziła też I Brygada Legionów Polskich, a w 1920 miała miejsce bitwa wojsk polskich z bolszewikami. W 1936 roku zaś usypano kopiec Józefowi Piłsudskiemu, chcąc uczcić w ten sposób pierwszą rocznicę jego śmierci. Jakie pamiątki pozostały po tamtych wydarzeniach?
Walki pułków na linii Bugu w 1920 roku

Wojna polsko-bolszewicka obfitowała w walki, które odbywały się również na terenie miejscowości. Z wojskami rosyjskimi zmierzył się 63 Toruński Pułk Piechoty, któremu dowodził major Władysław Koczorowski. Zwyciężył on siły nieprzyjaciela zagrażającemu Brześciowi nad Bugiem i zajął odcinek wzdłuż rzeki od ujścia Krzny po Derło. Miało to miejsce 1 sierpnia 1920 roku. 66 Kaszubski Pułk Piechoty dowodzony przez płk. piechoty Czesława Jarnuszkiewicza oraz 64 Grudziądzki Pułk Piechoty, którym dowodził kpt. Ludwik Bociański, zajęły zaś teren Terespola. 63 i 64 pułk wchodziły w skład XXXII Brygady Piechoty dowodzonej przez podpułkownika Kazimierza Fabrycego. W skład zaś XXXII Brygady Piechoty pod dowództwem Jana Słupskiego wchodziły pułki 66 i 65 wraz ze Starogradzkim. Punktem kulminacyjnym okazał się dzień 2 sierpnia, kiedy to wojska sowieckie sforsowały Bug i zaatakowały na całym odcinku, na którym stacjonowały wszystkie wspomniane pułki. Kilkudniowe boje przyniosły wiele ofiar. Najdotkliwsze straty zanotował 63 Pułk. Dwa bataliony straciły około 50 procent stanu osobowego. Pułk nie czekał jednak długo z kontratakiem i już 5 sierpnia uderzył na wroga, zmuszając go do opuszczenia zajmowanego odcinka i wycofania się za Bug. Dwa dni później Józef Piłsudski wydał rozkaz o wycofaniu pułku na linię rzeki Wieprz. Historia miała pokazać później, że ów pułk walczył w słynnej bitwie nad Wisłą.
Groby żołnierzy polskich z 1920 roku

Cały artykuł przeczytacie w najnowszym numerze i e-wydaniu Słowa Podlasia, 31/2018